Unit 5
Bangkit Berjuang Penjajah Ditentang
Dari abad ke-19 hingga awal abad ke-20, British, keluarga Brooke dan Syarikat Borneo Utara British campur tangan atau memerintah pelbagai tempat di negara kita.
Pengenalan
Kuasa asing datang, siapakah yang bangkit?
Dari abad ke-19 hingga awal abad ke-20, British, keluarga Brooke dan Syarikat Borneo Utara British campur tangan atau memerintah pelbagai tempat di negara kita. Mereka merampas kuasa pemimpin tempatan, mengenakan cukai baharu dan mengubah kehidupan rakyat. Ramai pemimpin tempatan enggan tunduk, lalu bangkit menentang bersama rakyat.
Dalam unit ini, kita akan mengenali sepuluh wira tempatan dan memahami tiga perkara:
- Siapakah mereka dan dari manakah mereka berasal
- Mengapakah mereka menentang kuasa asing
- Apakah yang mereka lakukan dan apakah kesudahannya
kebangkitan dan penentangan = 起义与抗争。这个单元讲的是十位反抗外来势力的地方领袖。这些外来势力是英国人、砂拉越的布洛克家族和沙巴的英国北婆罗洲公司。他们夺走地方领袖的权力，又征收新税，所以地方领袖和人民一起起来反抗。例子：如果外人走进村子，命令每个人交钱给他，村长一定会反对。注意：要学的三件事是：谁、为什么、怎样做。
kebangkitan dan penentangan = uprising and resistance. This unit is about ten local leaders who stood up against outside powers. Those powers were the British, the Brooke family in Sarawak and the British North Borneo Company in Sabah. They took away the power of local leaders and imposed new taxes, so the leaders rose up together with their people. Example: If strangers entered a village and ordered everyone to pay them money, the village head would surely object. Watch out: The three things to learn are who, why and how.
Wira Tempatan
Di manakah sepuluh wira tempatan?
Sepuluh wira tempatan ini berada di Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah. Mereka berjuang dengan berani untuk mempertahankan kuasa, kedudukan dan kawasan pemerintahan mereka, dengan sokongan pembesar dan rakyat tempatan. Mari ingat nama dan tempat mereka dahulu:
- ① Dol Said (Naning) ② Dato’ Maharaja Lela (Perak) ③ Yamtuan Antah (Negeri Sembilan)
- ④ Dato’ Bahaman (Pahang) ⑤ Tok Janggut (Kelantan) ⑥ Haji Abdul Rahman Limbong (Terengganu)
- Sarawak: ⑦ Rentap (Nanga Skrang) ⑧ Sharif Masahor (Sarikei)
- Sabah: ⑨ Mat Salleh (Tambunan) ⑩ Antenom (Pensiangan)
wira tempatan = 地方英雄。这张地图显示十位地方英雄抗争的地点。六位在半岛，两位在砂拉越，两位在沙巴。每位英雄都捍卫自己的地方，但对手不一样：半岛是英国人，砂拉越是布洛克家族，沙巴是英国北婆罗洲公司。例子：多赛益（Dol Said）在靠近马六甲的南宁抗争，末沙烈（Mat Salleh）则在沙巴的担布南抗争。注意：记住每位英雄所在的州，因为之后的题目常常问地点。
wira tempatan = local heroes. The map shows where the ten local heroes fought. Six were on the Peninsula, two in Sarawak and two in Sabah. Each hero defended his own area, but the enemies differed: the British on the Peninsula, the Brooke family in Sarawak and the British North Borneo Company in Sabah. Example: Dol Said fought in Naning next to Melaka, while Mat Salleh fought in Tambunan in Sabah. Watch out: Remember each hero’s state, because later questions often ask about places.
Dol Said
Dol Said: Penghulu Naning
Dol Said atau nama sebenarnya Abdul Said bin Omar lahir pada tahun 1773 dalam suku Semelenggang. Beliau ialah penghulu Naning, sebuah kawasan yang bersebelahan dengan Melaka. British mendakwa Naning ialah tanah jajahan mereka dan menuntut Naning membayar cukai sebanyak satu persepuluh daripada hasilnya setiap tahun. Dol Said menolak semua tuntutan itu dan bertekad mempertahankan kedaulatan Naning.
| Tahun | Peristiwa |
|---|---|
| 1831 | Serangan British ke atas Naning gagal; Ulu Muar, Sungai Ujong, Seri Menanti dan Rembau menghantar pasukan untuk membantu Dol Said |
| 1832 | Sekutu Dol Said bertindak menolong British; British menyerang Naning sekali lagi dan mengalahkan Dol Said |
| Selepas itu | Dol Said menyerah diri, menerima pencen dan tanah daripada British, lalu ditempatkan di Melaka |
Dol Said = 多赛益。多赛益是南宁的酋长，南宁就在马六甲旁边。英国人宣称南宁是他们的殖民地，要求南宁每年缴交十分之一的税。多赛益拒绝了。1831 年，因为有几个邻近地区帮忙，英国人打输了；但 1832 年他的盟友倒戈，英国人打赢了。例子：再强的足球队，如果自己的球员跑到对方那边，也会输。注意：多赛益没有被杀；他投降后领着退休金，被安置在马六甲。
Dol Said = the chief of Naning. Dol Said was the chief of Naning, an area next to Melaka. The British claimed Naning as their colony and demanded one tenth of its income as tax every year. Dol Said refused. In 1831 the British lost because Dol Said was helped by several neighbouring districts, but in 1832 his allies switched sides and the British won. Example: Even a strong football team can lose if its own players move to the other side. Watch out: Dol Said was not killed; he surrendered and was settled in Melaka with a pension.
Semak segera
Mengapakah British dapat mengalahkan Dol Said pada tahun 1832?
sebab kekalahan = 失败的原因。这一题问的是英国人第二次进攻为什么会赢，不是第一次。想一想 1831 年和 1832 年有什么不同。第一次的时候，多赛益有很多朋友帮忙。问问自己：第二次的时候，这些朋友还站在他那边吗？例子：拔河时，如果几个队友放开绳子，那一队就会输。注意：另外两个选项讲的是土地和退休金，那是打仗之后的事。
sebab kekalahan = reason for defeat. This question asks why the British won the second attack, not the first one. Think about what was different between 1831 and 1832. The first time, Dol Said had many friends helping him. Ask yourself whether those friends were still with him the second time. Example: In a tug of war, if a few teammates let go of the rope, that team will lose. Watch out: The other two options talk about land and a pension, which came after the fighting.
Rentap
Rentap: Pemimpin Iban di Nanga Skrang
Rentap atau nama sebenarnya Libau anak Ningkan ialah pemimpin orang Iban di Nanga Skrang, Sarawak. James Brooke menganggap orang Iban sebagai lanun dan memusnahkan penempatan mereka di Nanga Skrang. Oleh itu, Rentap bangkit menentang.
| Tahun | Peristiwa |
|---|---|
| 1853 | Rentap berjaya menyerang kubu Brooke di Nanga Skrang; Brooke membakar dua puluh buah rumah panjang Rentap |
| 1854 | Brooke menyerang Rentap di Sungai Lang; Rentap berundur ke dalam hutan dan membina kubu di Bukit Sadok |
| 1861 | Brooke menyerang kubu di Bukit Sadok; Rentap berundur ke Ulu Entabai |
💡 “Nanga” ialah perkataan Iban yang bermaksud kuala. Kubu Rentap dibina daripada kayu belian.
Rentap = 仁答。仁答是砂拉越斯可让河口（Nanga Skrang）的伊班人领袖。詹姆斯布洛克把伊班人当作海盗，摧毁了他们的家园。1853 年，仁答攻打布洛克的堡垒作为回击。1854 年在双溪朗战败后，他退到武吉沙托，用铁木建了新的堡垒。例子：Nanga 在伊班话里是“河口”的意思，所以 Nanga Skrang 就是斯可让河的河口。注意：仁答撤退了两次：先到武吉沙托，后来到乌鲁恩塔白。
Rentap = the Iban leader of Nanga Skrang. Rentap was the leader of the Iban people at Nanga Skrang in Sarawak. James Brooke treated the Iban as pirates and destroyed their homes. Rentap hit back by attacking Brooke’s fort in 1853. After losing at Sungai Lang in 1854, he withdrew to Bukit Sadok and built a new fort out of belian ironwood. Example: Nanga means river mouth in Iban, so Nanga Skrang means the mouth of the Skrang River. Watch out: Rentap retreated twice: first to Bukit Sadok, then to Ulu Entabai.
Sharif Masahor
Sharif Masahor: Ketua di Sarikei
Sharif Masahor berasal dari Kampung Igan dan merupakan ketua di Sarikei, di tebing Sungai Rajang, Sarawak. Selepas James Brooke menguasai Sarikei, beliau kehilangan kuasa sebagai ketua, lalu bangkit menentang Brooke.
- Pada tahun 1859, beliau bersama Datu Patinggi Abdul Ghapur dan Pengiran Temenggung Hashim merancang untuk menghalau keluarga Brooke dari Kuching
- Beliau menyerang kubu Brooke berhampiran Sungai Rajang di Kanowit, tetapi dikalahkan oleh keluarga Brooke
- Beliau dibuang negeri ke negeri lain; Datu Patinggi Abdul Ghapur pula ditangkap oleh Belanda dan dipenjarakan di Betawi
Sharif Masahor = 沙里夫马沙荷。沙里夫马沙荷是砂拉越拉让江边泗里街（Sarikei）的酋长。詹姆斯布洛克控制泗里街后，他失去了职位和权力。1859 年，他和拿督巴丁宜阿都嘉夫、天猛公哈欣计划把布洛克家族赶出古晋，但在加拿逸附近的进攻失败了，他被放逐。例子：一个风纪员无缘无故被撤职，可能会觉得不公平而抗议。注意：沙里夫马沙荷的对手是布洛克家族，不是英国北婆罗洲公司。
Sharif Masahor = the chief of Sarikei. Sharif Masahor was the chief of Sarikei on the Rajang River in Sarawak. When James Brooke took over Sarikei, he lost his post and his power. In 1859 he planned with Datu Patinggi Abdul Ghapur and Pengiran Temenggung Hashim to drive the Brooke family out of Kuching, but the attack near Kanowit failed and he was sent into exile. Example: A prefect who is removed from his post for no reason might feel it is unfair and protest. Watch out: Sharif Masahor’s enemy was the Brooke family, not the British North Borneo Company.
Semak segera
Selepas kalah di Sungai Lang, ke manakah Rentap berundur untuk membina kubu baharu?
tempat berundur = 撤退的地点。这一题问的是仁答在 1854 年战败后在哪里建堡垒。他撤退了两次，所以要看清楚表格里年份的顺序。题目问的是第一次战败后的地点，不是最后的地点。有一个选项是布洛克的统治中心，所以不可能是答案。例子：如果你从 A 屋搬到 B 屋，再搬到 C 屋，A 之后的那间就是 B。注意：仔细读“在双溪朗战败后”这几个字。
tempat berundur = place of retreat. This question is about where Rentap built a fort after his defeat in 1854. He retreated twice, so look at the order of years in the table. The place asked for is the one after the first defeat, not the final one. One option is Brooke’s own capital, so it cannot be right. Example: If you move from house A to house B and then to house C, the house after A is B. Watch out: Read the words after Sungai Lang carefully.
Dato’ Maharaja Lela
Dato’ Maharaja Lela: Pembesar Pasir Salak
Dato’ Maharaja Lela atau nama penuhnya Dato’ Maharaja Lela Pandak Lam mentadbir Pasir Salak dan merupakan salah seorang daripada Orang Besar Berlapan Perak. Residen British, J.W.W. Birch (James Wheeler Woodford Birch), campur tangan dalam pentadbiran negeri dan adat Melayu, merampas kuasa sultan dan pembesar, memaksa rakyat membayar cukai baharu dan bersikap angkuh. Tindakannya menimbulkan kemarahan yang besar.
| Masa | Peristiwa |
|---|---|
| Februari 1875 | Sultan Abdullah, Dato’ Maharaja Lela dan pembesar Melayu Perak membantah campur tangan British |
| September 1875 | Dato’ Maharaja Lela bersetuju melaksanakan rancangan untuk membunuh Birch |
| November 1875 | Seputum, atas arahan, membunuh Birch di Pasir Salak, di tebing Sungai Perak |
| 1877 | Dato’ Maharaja Lela dan Seputum ditangkap dan dijatuhi hukuman gantung |
Dato’ Maharaja Lela = 拿督马哈拉惹里拉。拿督马哈拉惹里拉是霹雳八大酋长之一，管理巴西沙叻。英国参政司毕治干预马来风俗，夺走苏丹和酋长的权力，还强征新税。1875 年 11 月，毕治在拿督马哈拉惹里拉的命令下于巴西沙叻被杀；1877 年他被处以绞刑。例子：一个客人走进别人家，把所有家规都改掉，主人一定会生气。注意：1875 年的三个日期依次是二月、九月和十一月。
Dato’ Maharaja Lela = the chief of Pasir Salak. Dato’ Maharaja Lela was one of the eight chiefs of Perak and governed Pasir Salak. The British Resident J.W.W. Birch interfered with Malay customs, took power from the Sultan and the chiefs and forced new taxes on the people. In November 1875 Birch was killed at Pasir Salak on Dato’ Maharaja Lela’s orders, and in 1877 he was hanged. Example: A guest who enters someone’s house and changes all the house rules would surely anger the owner. Watch out: The three dates in 1875 are February, September and November, in that order.
Semak segera
Di manakah Residen British J.W.W. Birch dibunuh pada bulan November 1875?
tempat kejadian = 事发地点。这一题问毕治在哪里被杀。线索是拿督马哈拉惹里拉管理的地方，因为事件就发生在他在霹雳河边的势力范围里。另外两个选项也是霹雳的城镇，但没有出现在这个故事里。例子：今天那个地方有一座历史建筑群，学生可以去参观。注意：找出在上一屏出现过两次的地名。
tempat kejadian = scene of the event. This question asks where Birch was killed. The clue is the area governed by Dato’ Maharaja Lela, because the killing happened in his own territory beside the Perak River. The other two options are also towns in Perak, but they are not part of this story. Example: Today that place has a history complex that pupils can visit. Watch out: Look for the place name that appears twice on the previous screen.
Yamtuan Antah
Yamtuan Antah: Putera Negeri Sembilan
Yamtuan Antah atau nama sebenarnya Tunku Antah Raja Radin, anak Yamtuan Besar Negeri Sembilan. British campur tangan dalam hal ehwal Sungai Ujong dan menyokong Dato’ Kelana yang mendakwa Terachi ialah kawasan pemerintahannya. Yamtuan Antah tidak bersetuju dengan tindakan British dan bimbang British akan meluaskan kuasa ke kawasan lain, lalu bangkit menentang.
| Tahun | Peristiwa |
|---|---|
| 1875 | Perang Paroi: Yamtuan Antah menawan Paroi; British menyerang balas dan mengalahkan pasukannya |
| 1876 | Yamtuan Antah berunding dengan British untuk menamatkan pertelingkahan |
| Kesudahan | Yamtuan Antah diiktiraf sebagai Yamtuan Besar Seri Menanti |
💡 Istana Yamtuan Besar Negeri Sembilan terletak di Seri Menanti.
Yamtuan Antah = 严端安达。严端安达是森美兰最高统治者（Yamtuan Besar）拉惹拉丁的儿子。英国人干预双溪乌绒，并支持宣称竹仔积（Terachi）是他管辖区的拿督格拉那。严端安达起来反抗，1875 年爆发了芭蕾战争。战败后，他在 1876 年和英国人谈判，被承认为神安池的最高统治者（Yamtuan Besar Seri Menanti）。例子：两个班为了操场吵架，可以一起去找老师商量，划好界线。注意：这场抗争是以谈判结束的，不是以惩罚或死亡结束。
Yamtuan Antah = a prince of Negeri Sembilan. Yamtuan Antah was the son of Raja Radin, the Yamtuan Besar (highest ruler) of Negeri Sembilan. The British interfered in Sungai Ujong and backed Dato’ Kelana, who claimed Terachi as his area. Yamtuan Antah resisted, and the Paroi War broke out in 1875. After losing, he negotiated with the British in 1876 and was recognised as Yamtuan Besar of Seri Menanti. Example: Two classes arguing over a field can meet the teacher to negotiate and set a boundary. Watch out: This struggle ended with talks, not with punishment or death.
Dato’ Bahaman
Dato’ Bahaman: Orang Kaya Semantan
Dato’ Bahaman atau nama sebenarnya Abdul Rahman ialah Orang Kaya Semantan di Pahang. British menarik balik kuasanya memungut cukai serta gelarannya sebagai pembesar, malah membina balai polis di Lubuk Terua, iaitu kawasan pengaruhnya. Oleh itu, beliau bertekad untuk menentang.
| Tahun | Peristiwa |
|---|---|
| 1891 | Menyerang British dan merampas semula Lubuk Terua |
| 1892 | Mematahkan serangan British ke atas Semantan |
| 1894 | Menawan Kuala Tembeling dan Jeram Ampai |
| 1895 | British menduduki semula Jeram Ampai; Dato’ Bahaman terpaksa berundur ke Kelantan |
Dato’ Bahaman = 拿督巴哈曼。拿督巴哈曼是彭亨的斯文丹酋长（Orang Kaya Semantan）。英国人收回他征税的权力和封号，又在他的势力范围鲁勃德鲁亚建警局。他在 1891 年发动攻击，夺回鲁勃德鲁亚，1892 年和 1894 年又打了胜仗；可是 1895 年英国人成功反攻，他撤退到吉兰丹。例子：如果有人没经过你同意，就在你家院子里搭起岗亭，你一定想把它拆走。注意：四个年份：1891、1892、1894、1895；1893 年没有列出事件。
Dato’ Bahaman = the chief (Orang Kaya) of Semantan. Dato’ Bahaman was the Orang Kaya Semantan in Pahang. The British took away his right to collect taxes and his title, then built a police station at Lubuk Terua inside his area of influence. He attacked in 1891 and took back Lubuk Terua, won again in 1892 and 1894, but in 1895 the British succeeded and he withdrew to Kelantan. Example: If someone built a guard post in your garden without asking, you would want it removed. Watch out: Four years in a row: 1891, 1892, 1894, 1895; nothing is listed for 1893.
Semak segera
Selepas British menduduki semula Jeram Ampai pada tahun 1895, ke manakah Dato’ Bahaman berundur?
berundur ke mana = 撤退到哪里。这一题问的是拿督巴哈曼抗争的最后一件事。英国人再次占领遮兰安拜后，他必须离开彭亨，到北边的一个邻州去。有一个选项还在彭亨境内，所以不是他逃去的地方。例子：吉兰丹和登嘉楼都和彭亨接壤，但这个故事只提到其中一个。注意：看表格最后一行，也就是 1895 年。
berundur ke mana = where he retreated. This question is about the last event in Dato’ Bahaman’s struggle. After the British occupied Jeram Ampai again, he had to leave Pahang and go to a neighbouring state to the north. One option is still inside Pahang, so that is not where he fled to. Example: Kelantan and Terengganu both border Pahang, but only one is named in this story. Watch out: Look at the last row of the table, the year 1895.
Mat Salleh
Mat Salleh: Pahlawan Sabah
Mat Salleh atau nama penuhnya Datu Paduka Mohammad Salleh bin Datu Balu lahir di Inanam, Sabah. Beliau berketurunan Bajau dan Suluk. Syarikat Borneo Utara British enggan mengakui beliau sebagai pemimpin di Sandakan, Menggatal, Inanam dan Pulau Gaya, merampas kuasanya memungut cukai, serta memperkenalkan peraturan baharu yang membebankan rakyat.
| Tahun | Peristiwa |
|---|---|
| 1897 | Mat Salleh dan pengikutnya menyerang kubu syarikat di Pulau Gaya |
| Selepas itu | Kubunya di Ranau ditawan oleh syarikat; Mat Salleh membina kubu yang lebih kukuh di Tambunan |
| 1900 | Syarikat melancarkan serangan besar-besaran; Mat Salleh gugur dengan berani |
| Perjuangan diteruskan | Mat Sator yang tinggal di Kampung Kapayan Lama, Tambunan meneruskan penentangan |
Mat Salleh = 末沙烈。末沙烈是巴瑶族和苏禄族的后裔，出生在沙巴的下南南。英国北婆罗洲公司不承认他是山打根、孟加达、下南南和佳亚岛的领袖，还夺走他征税的权力。1897 年他攻打公司在佳亚岛的堡垒，后来转移到担布南，1900 年英勇战死。例子：今天担布南有一座末沙烈纪念碑，可以去参观。注意：他的抗争并没有结束；之后由末沙陀（Mat Sator）继续下去。
Mat Salleh = a warrior of Sabah. Mat Salleh was of Bajau and Suluk descent and was born in Inanam, Sabah. The British North Borneo Company refused to accept him as the leader of Sandakan, Menggatal, Inanam and Pulau Gaya, and took away his right to collect taxes. He attacked the company fort on Pulau Gaya in 1897, moved to Tambunan, and died fighting in 1900. Example: Today there is a Mat Salleh memorial in Tambunan that visitors can see. Watch out: His struggle did not end; Mat Sator carried it on afterwards.
Antenom
Antenom: Pemimpin kaum Murut
Antenom atau nama sebenarnya Ontoros bin Buyusan lahir pada tahun 1873 di Silar Pinikit Salangit, Ulu Sungai Tahol, Pensiangan, Sabah. Syarikat Borneo Utara British memaksa orang Murut membina jalan raya yang menceroboh hutan dan dipercayai mengganggu roh nenek moyang. Syarikat juga mengenakan cukai baharu dan melarang rakyat membuka tanah. Oleh itu, Antenom memimpin pahlawan Murut bangkit menentang.
- Pada tahun 1915, Antenom menyerang pejabat syarikat di Pensiangan dengan tombak, pedang dan sumpit, serta membina kubu di Sungai Salangit
- Akhirnya, beliau menyerah diri demi menyelamatkan keluarga, pengikut dan kaum Murut
Antenom = 安德农。安德农是毛律族的领袖，出生在沙巴宾诗灿 Ulu Sungai Tahol 的 Silar Pinikit Salangit。英国北婆罗洲公司强迫毛律人修建会破坏森林的公路，征收新税，又禁止他们开垦土地。1915 年，他用长矛、剑和吹箭筒攻打公司的据点。最后，为了家人和族人的安全，他选择投降。例子：吹箭筒（sumpit）是长长的竹制武器，打猎时把吹箭吹出去。注意：他投降不是因为害怕，而是为了保护别人。
Antenom = a Murut leader. Antenom was a Murut leader born at Silar Pinikit Salangit, Ulu Sungai Tahol, Pensiangan, Sabah. The British North Borneo Company forced the Murut to build roads that damaged the forest, imposed new taxes and banned them from opening land. In 1915 he attacked the company post with spears, swords and blowpipes. In the end he surrendered to keep his family and his people safe. Example: A sumpit is a long bamboo blowpipe; a dart is blown out of it when hunting. Watch out: He surrendered not out of fear, but to protect others.
Semak segera
Salah satu sebab Antenom menentang Syarikat Borneo Utara British ialah syarikat memaksa orang Murut melakukan kerja apa?
kerja paksa = 强征劳役。这一题问的是公司强迫毛律人做的工作。重要线索是：这项工作破坏森林，被认为打扰祖先的灵魂。想一想哪一种建设需要沿着长长的路线砍树。另外两个选项是其他地方的经济活动。例子：穿过森林开新路，就必须砍树、把地铲平。注意：橡胶和锡米在半岛很重要，但不在安德农的故事里。
kerja paksa = forced labour. This question is about the work the company forced on the Murut people. The key clue is that the work damaged the forest and was seen as disturbing the spirits of their ancestors. Think of a kind of building that needs trees cut down along a long route. The other two options were economic activities elsewhere. Example: Building a new route through a forest means trees must be felled and the ground flattened. Watch out: Rubber and tin were important on the Peninsula, not in Antenom’s story.
Tok Janggut
Tok Janggut: Pejuang Pasir Puteh
Tok Janggut atau nama sebenarnya Haji Mat Hassan bin Munas lahir pada tahun 1853 di Pasir Puteh, Kelantan. Beliau menentang sistem penasihat yang diperkenalkan oleh British. Dalam sistem ini, seorang Penasihat British dilantik untuk menguruskan pentadbiran negeri, manakala sultan hanya menjaga hal ehwal agama Islam dan adat istiadat Melayu. Rakyat tempatan juga dipaksa menerima sistem cukai baharu dan undang-undang tanah, sehingga hidup mereka menjadi susah.
| Masa | Peristiwa |
|---|---|
| 1915 | Tok Janggut merampas semula Pasir Puteh |
| Selepas itu | British menyerang balas kubu Tok Janggut di Kampung Dalam Pupuh |
| Kesudahan | Tok Janggut gugur dengan berani dalam pertempuran itu |
sistem penasihat = 顾问制度。督江谷（Tok Janggut）是吉兰丹巴西富地的哈芝末哈山的外号。他反对英国的顾问制度：由一位英国顾问官管理州行政，苏丹只管伊斯兰教和马来风俗。人民还被迫接受新税和新的土地法令。1915 年他夺回巴西富地，但在英国人反攻时战死。例子：Janggut 是“胡子”的意思；他留着长胡子，所以得到这个外号。注意：有两位英雄在 1915 年抗争：沙巴的安德农和吉兰丹的督江谷。
sistem penasihat = adviser system. Tok Janggut was the nickname of Haji Mat Hassan bin Munas from Pasir Puteh, Kelantan. He opposed the British adviser system: a British adviser ran the state administration, while the Sultan kept only Islam and Malay custom. The people were also forced to accept new taxes and land laws. In 1915 he recaptured Pasir Puteh, but died when the British counter-attacked. Example: Janggut means beard; the nickname was given because of his long beard. Watch out: Two heroes fought in 1915: Antenom in Sabah and Tok Janggut in Kelantan.
Haji Abdul Rahman Limbong
Haji Abdul Rahman Limbong: Pembela petani
Haji Abdul Rahman Limbong lahir pada tahun 1868 dan meninggal dunia di Mekah pada tahun 1929. British memperkenalkan undang-undang baharu di Terengganu yang membebankan rakyat, contohnya undang-undang tanah yang dikenakan ke atas petani. British juga mengugut bahawa sesiapa yang enggan membayar cukai akan dikenakan tindakan undang-undang.
| Tahun | Peristiwa |
|---|---|
| 1922 | Petani di Kuala Telemong ditangkap kerana menentang undang-undang baharu; Haji Abdul Rahman Limbong, sebagai peguam, berjaya membela petani yang ditangkap |
| 1928 | Petani dan pengikutnya menawan balai polis Kuala Berang |
| Selepas itu | British menyerang balas; beliau ditangkap atas tuduhan menghasut dan akhirnya dibuang negeri ke Mekah |
💡 Wira tempatan berjuang untuk mempertahankan tanah air mereka. Sebagai warganegara, kita patut berbangga dengan perjuangan mereka dan menghargai pengorbanan mereka.
peguam = 辩护律师。哈芝阿都拉曼林梦是登嘉楼的一位辩护律师。1922 年，瓜拉地里望的农民因为反对新的土地法令被捕，他在法庭上为他们辩护，直到他们获释。1928 年，他的追随者攻下瓜拉伯浪警局。他以煽动罪被捕，被放逐到麦加。例子：辩护律师在法庭上站出来，为被控告的人说话。注意：他被放逐到麦加，1929 年在那里去世。
peguam = defence lawyer. Haji Abdul Rahman Limbong was a lawyer in Terengganu. When farmers of Kuala Telemong were arrested in 1922 for opposing the new land law, he defended them in court until they were freed. In 1928 his followers captured the Kuala Berang police station. He was arrested for sedition and exiled to Mecca. Example: A defence lawyer stands up in court to speak on behalf of the person accused. Watch out: He was exiled to Mecca and died there in 1929.
Semak segera
Pada tahun 1922, sebagai apakah Haji Abdul Rahman Limbong membantu petani Kuala Telemong yang ditangkap?
peranan = 身份。这一题问的是 1922 年哈芝阿都拉曼林梦帮助被捕农民时是什么身份。想一想谁能替被捕的人说话，让他们获释。警察是抓人的，村长是管理村子的，所以这两个都不合适。例子：在法庭上，帮助被告一方的人叫做辩护律师。注意：答案和法庭有关，不是和村子或警局有关。
peranan = role. This question asks what role Haji Abdul Rahman Limbong played when he helped the farmers arrested in 1922. Think about who can speak for arrested people so that they are set free. A policeman arrests people, and a village head runs a village, so neither of those fits. Example: In court, the person who helps the accused side is called a defence lawyer. Watch out: The answer is connected with the court, not with the village or the police station.
Sayangi Negaraku · Bertanggungjawab, Kasih Sayang
Mempertahankan kedaulatan negara, tanggungjawab semua
Penentangan wira tempatan terhadap penjajahan dan campur tangan kuasa asing mengingatkan kita betapa pentingnya mempertahankan kedaulatan negara. Hari ini, Tentera Darat Malaysia, Tentera Laut Diraja Malaysia, Tentera Udara Diraja Malaysia dan Polis Diraja Malaysia menjaga kedaulatan negara setiap masa. Setiap daripada kita juga boleh menyumbang:
- Bertanggungjawab: kenali kisah wira tempatan dan ceritakannya kepada keluarga dan rakan
- Kasih sayang: hormati rakyat pelbagai kaum serta jaga keamanan dan perpaduan negara
| Peringkat | Kepentingan |
|---|---|
| Individu | Menghargai wira yang berkorban untuk negara dan memupuk semangat cinta akan negara |
| Masyarakat | Masyarakat yang cinta akan negara dan menghargai sejarah negara lebih menyayangi agama, bangsa dan negara |
| Negara | Masyarakat yang cinta akan negara akan berusaha mempertahankan keamanan negara dan perpaduan rakyat |
kedaulatan negara = 国家主权。地方英雄的抗争提醒我们，国家主权必须捍卫。今天，马来西亚陆军、皇家海军、皇家空军和皇家警察时时刻刻守护国家。学生也可以通过认识这些英雄、在学校维护团结，来表现负责任和仁爱的态度。例子：把末沙烈的故事讲给弟弟妹妹听，就是珍惜地方英雄的一种方法。注意：这个单元的两个核心价值是负责任（bertanggungjawab）和仁爱（kasih sayang）。
kedaulatan negara = national sovereignty. The struggles of the local heroes remind us that the nation’s sovereignty must be defended. Today the Malaysian Army, the Royal Navy, the Royal Air Force and the Royal Police guard the country at all times. Pupils can show responsibility and loving kindness by learning about these heroes and keeping unity at school. Example: Telling your younger brother the story of Mat Salleh is one way to honour local heroes. Watch out: The two core values of this unit are responsibility and loving kindness.
Semak segera
Antara tindakan berikut, yang manakah paling menunjukkan bahawa kita menghargai pengorbanan wira tempatan?
menghargai pengorbanan = 珍惜牺牲。三个选项都是学生对地方英雄可能有的态度。问问自己：哪一种态度表示我们真正尊重和记得他们，而不只是为了考试过关，或者干脆忘记他们？选出能让英雄的故事继续在社会中流传的做法。例子：为学校展览画一张关于仁答的海报，也是一种珍惜的表现。注意：“不必”和“只在考试之前”这些字眼，是态度不够好的信号。
menghargai pengorbanan = valuing sacrifice. All three options are attitudes a pupil might have towards local heroes. Ask yourself which attitude shows that we truly respect and remember them, rather than just passing a test or forgetting them altogether. Choose the action that keeps the heroes’ stories alive in the community. Example: Drawing a poster about Rentap for a school exhibition is also a form of appreciation. Watch out: Words like no need and only before the exam are signs of a poor attitude.
Rumusan Unit 5
Apa yang telah kita pelajari
Sepuluh wira tempatan bangkit menentang British, keluarga Brooke dan Syarikat Borneo Utara British untuk mempertahankan kuasa, kedudukan dan kawasan pemerintahan mereka
Semenanjung: Dol Said (Naning), Dato’ Maharaja Lela (Perak), Yamtuan Antah (Negeri Sembilan), Dato’ Bahaman (Pahang), Tok Janggut (Kelantan), Haji Abdul Rahman Limbong (Terengganu)
Sarawak: Rentap dan Sharif Masahor menentang keluarga Brooke; Sabah: Mat Salleh dan Antenom menentang Syarikat Borneo Utara British
Sebab penentangan kebanyakannya sama: kehilangan kuasa dan hak memungut cukai, cukai dan undang-undang baharu yang membebankan, serta campur tangan orang luar dalam adat dan pentadbiran
Kesudahan mereka berbeza: menyerah diri, berunding, dibuang negeri, dihukum atau gugur dalam pertempuran, tetapi semuanya mengingatkan kita tentang pentingnya mempertahankan kedaulatan negara
ringkasan unit = 本课小结。你已经认识了十位地方英雄：半岛六位，砂拉越两位，沙巴两位。他们抗争的原因差不多，就是失去权力、新的税收和外人干预。他们的结局各不相同：有的投降，有的谈判，有的被放逐，有的被判刑，有的战死。例子：试着自己画一个三栏的表格：名字、州属和他对抗的敌人。注意：记住事件发生的年份顺序，这样比较容易把英雄和事件配对。
ringkasan unit = unit summary. You have met ten local heroes: six on the Peninsula, two in Sarawak and two in Sabah. Their reasons for fighting were much the same: loss of power, new taxes and interference by outsiders. Their endings differed; some surrendered, some negotiated, some were exiled, sentenced or killed in battle. Example: Try making your own table with three columns: name, state and the enemy he fought. Watch out: Remember the order of the years, so that it is easier to match each hero with his events.