Unit 16

Sains dan Kehidupan

Tanya dengan kritis, sampaikan fakta dan bina ayat yang menerangkan dunia sains dengan jelas.

Situasi baharu

Ekspo Sains Kehidupan

Murid menyiasat penyesuaian haiwan, fenomena angkasa, roket air dan kegunaan magnet.

Setiap penemuan perlu diterangkan dengan soalan yang baik, fakta yang boleh diperiksa, tulisan tersusun dan ayat yang lengkap.

SoalCari sebab dan fungsi

CatatSusun bukti dan urutan

JelaskanLuaskan ayat secara relevan

sains dan kehidupan = 科学与生活。科学语言要把观察、原因、过程和结果说清楚，并避免无根据的推断。例子：看到动物缩入硬壳后，应说明硬壳保护柔软身体，而不是只说它“很特别”。注意：说明越具体，读者越能检验。

sains dan kehidupan = science and life. Scientific language should make observations, causes, processes and outcomes clear without unsupported claims. Example: after seeing an animal withdraw into a hard shell, explain that the shell protects its soft body instead of merely calling the animal unusual. Watch out: precise explanations allow other people to examine the idea.

1.2.3 · Mendengar dan Bertutur

Soalan bergerak daripada ciri kepada fungsi

Tanya apa yang dilihat, bagaimana ciri digunakan dan mengapa ciri itu membantu haiwan hidup.

CangkerangAnggota ditarik masuk untuk perlindungan

Sisik kerasMengurangkan kecederaan pada badan

Duri tajamMenghalang pemangsa mendekati

PenyamaranMenyembunyikan diri dalam persekitaran

Selepas menjawab, jana soalan lanjutan tentang haiwan lain yang mempunyai fungsi serupa.

menjanakan idea = 生成新想法。先以资料回答“什么”和“怎样”，再提出“为什么”或“还有哪些例子”的后续问题。例子：变色能隐藏身体后，可继续问哪些昆虫也会模仿环境。注意：新问题应延伸同一概念，不是突然转到无关主题。

menjanakan idea = generating ideas. Begin by answering what and how from the evidence, then ask why or seek another example with the same function. Example: after explaining that colour change hides an animal, ask which insects also imitate their surroundings. Watch out: a follow-up question should extend the concept rather than switch to an unrelated topic.

Semak segera · Soal jawab sains

Pilih soalan lanjutan yang menjana idea.

Soalan baharu mesti berkait dengan fungsi perlindungan.

Selepas mengetahui duri landak menghalang musuh, soalan manakah paling sesuai?

soalan lanjutan = 后续问题。有效问题从已知功能出发，寻找相似结构或新的解释，以扩大理解。例子：已知豪猪用刺防御，就调查其他有尖锐结构的动物怎样自保。注意：个人喜好或商品价格不会帮助理解动物适应。

soalan lanjutan = follow-up question. An effective question starts from a known function and seeks a comparable structure or further explanation. Example: after learning that a porcupine uses quills, investigate how other animals use sharp body parts for defence. Watch out: personal colour preferences or shop prices do not deepen understanding of animal adaptation.

2.3.2 · Membaca

Persembahkan syarahan sains dengan jelas dan selamat

Susun pembukaan, penerangan sebab, kesan, langkah keselamatan dan penutup.

Pembukaan: sebut tajuk dan tarik perhatian pendengar.
Sebab: Bulan berada di antara Bumi dengan Matahari tetapi kelihatan lebih kecil.
Kesan: bahagian luar Matahari masih kelihatan seperti cincin dan cahaya siang berubah.
Keselamatan: gunakan penapis atau cermin mata khas; jangan pandang terus.
Penutup: rumuskan kepentingan ilmu astronomi.

syarahan sains = 科学演讲。演讲要按原因、现象和安全措施排序，并在关键词处放慢语速或加强重音。例子：说明月球看起来较小后，再解释太阳边缘为何形成亮环。注意：观看日食不能用普通墨镜，也绝不可直接凝视太阳。

syarahan sains = scientific talk. Organise the presentation through cause, observable phenomenon and safety action, slowing down or stressing key terms. Example: after explaining why the Moon appears smaller, show how the Sun’s outer edge remains a bright ring. Watch out: ordinary sunglasses are not safe protection, and nobody should stare directly at the Sun.

Semak segera · Penyampaian sains

Pilih penerangan yang tepat dan bertanggungjawab.

Fakta dan keselamatan mesti hadir bersama.

Bagaimanakah gerhana Matahari cincin patut diterangkan kepada murid?

gerhana Matahari cincin = 日环食。月球位于地球和太阳之间，但视直径不足以完全遮住太阳，因此外缘仍亮；强光依然危险。例子：讲解形成原因后立即提醒使用合格观察镜。注意：不能把视觉现象说成太阳真的变成环。

gerhana Matahari cincin = annular solar eclipse. The Moon lies between Earth and the Sun but appears too small to cover the solar disc completely, leaving a bright outer edge; the light remains dangerous. Example: explain the geometry and immediately require certified viewing protection. Watch out: the Sun does not physically turn into a ring.

3.3.1 · Menulis

Karangan fakta menerangkan perkara secara umum

Rangka dibina mengikut tajuk dan aspek, bukan berdasarkan satu kejadian bertarikh.

Pertandingan Roket Air

Pengenalan: tujuan pertandingan dan kaitannya dengan STEM.

Isi 1: pembentangan menguji komunikasi serta kefahaman sains.

Isi 2: kategori sasaran menilai paras air, tekanan udara dan sudut pelancaran.

Isi 3: kategori payung terjun menguji tempoh roket di udara.

Penutup: ilmu digunakan secara kreatif di luar bilik darjah.

karangan fakta = 说明性文章。它围绕主题解释一般知识，可按类别、特点或作用安排段落，不必记录某一天发生的全部细节。例子：介绍水火箭比赛时，分别说明展示、定点和降落伞类别。注意：事实之间要有逻辑连接，不能只堆项目符号。

karangan fakta = factual composition. It explains general knowledge around a topic and may organise paragraphs by categories, features or functions without recording every detail of one dated event. Example: describe presentation, target and parachute categories separately in a water-rocket competition. Watch out: facts need logical connections rather than remaining an unexplained list.

3.3.1 · Menulis

Laporan merekodkan peristiwa yang benar-benar berlaku

Masukkan masa, tempat, peserta, objektif, urutan aktiviti, hasil dan identiti pelapor.

Tajuk laporan
Pendahuluan: bila, di mana, siapa dan tujuan.
Isi: aktiviti mengikut urutan sebenar serta pemerhatian penting.
Penutup: keputusan, kesan dan keadaan acara.
Pengakuan: tarikh, nama, tandatangan dan jawatan pelapor.

Gunakan kata seperti seterusnya, kemudian dan sebelum berakhir.

laporan = 报告。报告记录已发生的真实活动，所以必须写明日期、地点、参与者和按时间发展的过程，末尾注明撰写人身份。例子：先写开幕与目标，再依序记录三个比赛环节和结果。注意：个人想象不能当作已发生事实。

laporan = report. A report records an event that actually occurred, so it states the date, place, participants and chronological process, then identifies the writer. Example: begin with the opening and objective, continue through three competition activities and end with the outcome. Watch out: imagined details must not be presented as events that truly happened.

Semak segera · Jenis penulisan

Bezakan karangan fakta daripada laporan.

Perhatikan tujuan, masa dan identiti penulis.

Bahan manakah paling jelas merupakan laporan?

ciri laporan = 报告特征。报告对应一次具体活动，读者能查到时间、地点、过程、结果以及谁负责记录。例子：州级水火箭比赛的日期、参与人数和秘书署名构成可核对记录。注意：一般介绍比赛类别属于事实文，不是活动报告。

ciri laporan = report features. A report refers to one specific event whose time, place, process, outcome and recorder can be identified. Example: the date, participant number and secretary’s name make a state water-rocket event checkable. Watch out: a general explanation of competition categories is factual writing, not an event report.

4.4.1 · Seni Bahasa

Kenal huruf Jawi dalam perumpamaan

Perhatikan bentuk huruf, sebut nama huruf dan padankan dengan frasa Rumi.

Bagai lebah mengumpulkan madu

لبه · lam (ل), ba (ب), ha (ه) → lebah

مادو · mim (م), alif (ا), dal (د), wau (و) → madu

Maksud: usaha tekun dan berterusan menghasilkan manfaat, seperti ahli sains yang mengumpulkan pengetahuan.

huruf tunggal Jawi = 爪夷文字母。先从右向左逐个辨认字母名称，再把组合与罗马字词语和比喻意义配对。例子：مادو 由 mim、alif、dal、wau 组成，对应 madu。注意：这一活动考辨认与发音，不是只猜整句意思。

huruf tunggal Jawi = individual Jawi letter. Read from right to left, identify each letter name, and connect the combination to its Rumi word and figurative meaning. Example: مادو contains mim, alif, dal and wau, forming madu. Watch out: this task assesses letter recognition and pronunciation rather than guessing the proverb from its meaning alone.

Semak segera · Huruf Jawi

Padankan huruf dengan perkataan.

Baca dari kanan ke kiri dan semak setiap huruf.

Apakah padanan yang betul bagi مادو?

مادو = madu（蜂蜜）。按从右到左的书写方向辨认 mim、alif、dal 和 wau，再连成罗马字读音。例子：dal 提供 d 音，wau 在这里帮助形成 u 音。注意：不要仅凭词长选择答案，必须逐字母核对。

مادو = madu, meaning honey. Follow the right-to-left direction, identify mim, alif, dal and wau, and connect them to the Rumi pronunciation. Example: dal supplies the d sound and wau helps represent the final u sound here. Watch out: do not choose by word length; verify the letters one by one.

5.3.1 · Ayat tunggal

Luaskan subjek tanpa menukar inti ayat

Tambahkan penerang pada orang atau benda yang melakukan atau mengalami sesuatu.

Ayat dasar: Murid itu menguji jus.

Subjek: Murid itu

Peluasan subjek: Murid tahun lima yang teliti itu

Ayat baharu: Murid tahun lima yang teliti itu menguji jus.

Penerang mesti benar-benar menerangkan subjek, bukan tindakan.

peluasan subjek = 主语扩展。在主语核心前后加入相关说明，让“谁”或“什么”更具体，但谓语动作保持不变。例子：Murid itu 扩成 Murid tahun lima yang teliti itu。注意：加入地点或方式若说明动作，应归入谓语扩展。

peluasan subjek = subject expansion. Add relevant description around the subject head so that who or what becomes more specific while the predicate remains unchanged. Example: Murid itu expands to Murid tahun lima yang teliti itu. Watch out: a place or manner that explains the action usually belongs to predicate expansion instead.

Semak segera · Peluasan subjek

Pilih ayat dengan subjek yang diperluas.

Cari maklumat tambahan tentang pelaku.

Yang manakah peluasan subjek bagi ‘Saintis itu meneliti sampel’?

inti subjek = 主语核心。找出谓语开始之前的人物词组，再看新增成分是否说明人物。例子：muda 和 yang tekun 都修饰 saintis，因此扩大主语。注意：di makmal、selama dua jam 和使用工具都说明动作，属于谓语部分。

inti subjek = subject head. Locate the noun phrase before the predicate and check whether the added words describe that person or thing. Example: muda and yang tekun both modify saintis, so the subject is expanded. Watch out: di makmal, selama dua jam and the instrument describe the action and belong to the predicate.

5.3.1 · Ayat tunggal

Luaskan predikat dengan tempat, masa atau cara

Tambahan menerangkan apa yang dilakukan tanpa menukar subjek.

Ayat dasar: Kumpulan itu melancarkan roket.

Predikat: melancarkan roket

Peluasan: dari padang sekolah pada waktu pagi dengan pam udara

Ayat baharu: Kumpulan itu melancarkan roket dari padang sekolah pada waktu pagi dengan pam udara.

peluasan predikat = 谓语扩展。为动作或状态加入地点、时间、方式、对象或原因，使“做什么”更完整，而主语不变。例子：melancarkan roket 加上地点、时间和工具。注意：新增资料必须合乎情境，不能为了句子长而加入矛盾细节。

peluasan predikat = predicate expansion. Add place, time, manner, object or reason to the action or state so that what happened becomes more complete while the subject stays the same. Example: melancarkan roket gains a location, time and instrument. Watch out: extra information must fit the situation rather than merely making the sentence longer.

Semak segera · Peluasan predikat

Pilih maklumat yang menerangkan tindakan.

Subjek mesti kekal sama.

Yang manakah peluasan predikat bagi ‘Farah menguji magnet’?

maklumat tindakan = 动作信息。地点、对象和时间分别回答动作在哪里、作用于什么、何时发生，因此都属于谓语扩展。例子：Farah 在实验桌上用磁铁测试回形针，并说明是在休息后进行。注意：若新增词语只修饰人物的性格或身份，就是主语扩展。

maklumat tindakan = action information. An object, place and time answer what was tested, where and when, so they expand the predicate. Example: pada klip kertas, di meja eksperimen and selepas waktu rehat all describe menguji. Watch out: yang rajin describes Farah and therefore expands the subject instead.

5.3.1 · Ayat majmuk

Gabungkan atau relatifkan subjek

Kata hubung mengembangkan pihak yang melakukan tindakan tanpa mengulang predikat.

Gabungan: Ibu mencari jarum. Farah mencari jarum. → Ibu dan Farah mencari jarum.

Relatif: Farah teringat akan magnet. Farah baru belajar tentang magnet. → Farah yang baru belajar tentang magnet teringat akan kegunaannya.

Kata dan menggabungkan subjek; kata yang membina penerang relatif.

peluasan subjek ayat majmuk = 复句主语扩展。可用 dan 合并两个执行相同动作的主语，或用 yang 把说明人物的句子嵌入主语。例子：Ibu dan Farah…；Farah yang baru belajar tentang magnet…。注意：合并后删除不必要的重复成分。

peluasan subjek ayat majmuk = subject expansion in a compound or complex sentence. Use dan to combine two subjects sharing a predicate, or yang to embed a clause describing the subject. Example: Ibu dan Farah… or Farah yang baru belajar tentang magnet…. Watch out: remove unnecessary repetition after combining the clauses.

Semak segera · Subjek ayat majmuk

Pilih gabungan yang gramatis.

Pastikan kata hubung menjalankan fungsi yang tepat.

Bagaimanakah dua ayat ‘Amin mengukur air’ dan ‘Siti mengukur air’ digabungkan?

kata hubung gabungan = 并列连接词。当两个主语执行相同动作时，用 dan 合并并保留一次谓语。例子：Amin dan Siti mengukur air。注意：tetapi 表示转折，不适合两个同样事实；也不能把谓语拆成不完整片段。

kata hubung gabungan = coordinating conjunction. When two subjects perform the same action, join them with dan and keep the predicate once. Example: Amin dan Siti mengukur air. Watch out: tetapi signals contrast and does not fit two matching facts, while splitting the predicate leaves an ungrammatical fragment.

5.3.1 · Ayat majmuk

Luaskan predikat dengan keterangan atau komplemen

Hubungkan tindakan, keadaan atau isi penjelasan kepada predikat utama.

Keterangan: Puan Lina belum menemui klip itu walaupun beliau telah menggunakan lampu suluh.

Komplemen: Arif menjelaskan bahawa magnet dapat menarik bahan tertentu.

Pilihan kata hubung: walaupun menunjukkan pertentangan keadaan; bahawa memperkenalkan isi yang dijelaskan.

peluasan predikat ayat majmuk = 复句谓语扩展。用 walaupun 加入让步情况，或用 bahawa 引出思想、说明和发现的内容。例子：menjelaskan bahawa magnet menarik besi。注意：选择连接词要依据意义，不能互换后仍期待句子合理。

peluasan predikat ayat majmuk = predicate expansion in a complex sentence. Use walaupun to add a concessive circumstance or bahawa to introduce the content of a thought, explanation or finding. Example: menjelaskan bahawa magnet menarik besi. Watch out: conjunctions are selected by meaning and cannot be exchanged while expecting the sentence to remain logical.

Semak segera · Predikat ayat majmuk

Pilih kata hubung mengikut maksud.

Bezakan keterangan pertentangan daripada isi penjelasan.

Ayat manakah menggunakan ‘bahawa’ dengan tepat?

bahawa = 引出陈述内容的连接词。它通常跟在 menerangkan、menyatakan、mengetahui 等动词后，引出所说明的完整内容。例子：Mira menerangkan bahawa magnet menarik pin。注意：若表达“虽然已经寻找仍未找到”，应使用 walaupun。

bahawa = conjunction introducing a statement or content clause. It commonly follows verbs such as menerangkan, menyatakan or mengetahui and introduces the complete idea being expressed. Example: Mira menerangkan bahawa magnet menarik pin. Watch out: when the meaning is “although she searched, she did not find it,” walaupun is the suitable conjunction.

Rumusan Unit 16

Bahasa membantu kita berfikir secara saintifik

Soalan, persembahan, penulisan dan ayat yang teratur menjadikan ilmu mudah diuji serta dikongsi.

Saya menjana soalan daripada ciri dan fungsi.

Saya menyampaikan fakta sains dengan susunan serta keselamatan yang tepat.

Saya membezakan karangan fakta dan laporan.

Saya meluaskan subjek dan predikat tanpa merosakkan ayat.

bahasa saintifik = 科学语言。它不是只使用专业词，而是让问题可追问、证据可核对、过程有次序、句子关系清楚。例子：先说明日环食的成因，再写安全观察方法；报告活动时提供日期和记录者。注意：表达华丽不能取代事实准确。

bahasa saintifik = scientific language. It is not merely technical vocabulary; it makes questions extendable, evidence checkable, processes ordered and sentence relationships clear. Example: explain the cause of an annular eclipse before safe observation, and include a date and recorder in an event report. Watch out: elegant wording cannot replace factual accuracy.

Unit 16 selesai

Syabas!

Kamu telah melengkapkan Sains dan Kehidupan.

Teruskan dengan lapan soalan yang menguji semua kemahiran unit.

Mula latihan