Unit 27
Hormati Hak Sesama Kita
Gunakan bahasa dan tindakan yang menjaga hak bersama.
Situasi baharu
Ruang Bersama, Amanah Bersama
Kantin layan diri, perpustakaan dan kemudahan sekolah hanya berfungsi apabila setiap pengguna bertindak jujur.
HakMenggunakan kemudahan dengan selamat
TanggungjawabMematuhi aturan dan menjaga barang
PemulihanMelapor serta membetulkan kesilapan
hak dan tanggungjawab = 权利与责任。使用公共设施是权利，同时也要遵守规则、爱护物品并诚实处理问题，别人才能继续享有同样权利。例子：发现耳机损坏时立即报告，而不是悄悄放回架上。注意：主张权利不能成为逃避责任的理由。
hak dan tanggungjawab = rights and responsibilities. A person may use shared facilities, but must also follow rules, care for items and report problems honestly so others retain the same access. Example: report a damaged headset immediately instead of returning it quietly to the shelf. Watch out: claiming a right does not remove responsibility for one's actions.
1.2.3 · Mendengar dan Bertutur
Tanya soalan yang membuka ruang idea
Soalan apa, bagaimana dan mengapa menghasilkan jawapan yang boleh dikembangkan.
ApaApakah aturan pembelian?
BagaimanaBagaimanakah baki diurus?
MengapaMengapakah rekod perlu tepat?
soalan terbuka = 开放式问题。使用 apa、bagaimana 和 mengapa，能让对方解释步骤、原因或建议，而不是只回答“是”或“不是”。例子：问“如果零钱不足，应怎样记录？”会引出多种诚实处理办法。注意：一次只问一个清楚重点。
soalan terbuka = open question. Questions using apa, bagaimana and mengapa invite explanations of steps, reasons or suggestions instead of a simple yes or no. Example: asking how a shortage of change should be recorded can generate several honest solutions. Watch out: keep one clear focus in each question so the speaker can respond fully.
1.2.3 · Menjana Idea
Kembangkan jawapan dengan sebab dan tindakan
Jawapan yang berguna menerangkan keadaan, pilihan dan kesannya kepada orang lain.
Soalan: Bagaimanakah jika baki tidak mencukupi?
Jawapan: Catat jumlah baki, maklumkan guru bertugas dan ambil baki kemudian.
Sebab: Rekod itu melindungi wang kedai dan hak pembeli.
jawapan berkembang = 展开回答。先直接回应问题，再说明具体行动和理由，最后可提出防止问题重现的建议。例子：零钱不足时记录金额、通知负责人，并于之后领取，而不是自行拿走其他物品。注意：答案要回应对方问题，不能转换话题。
jawapan berkembang = developed response. Answer the question directly, explain a specific action and reason, then add a suggestion that prevents the issue from recurring. Example: record missing change, inform the person in charge and collect it later rather than taking another item. Watch out: the response must address the question instead of changing the topic.
Semak segera · Kedai Jujur
Pilih soalan yang benar-benar menjana idea.
Soalan perlu mengundang langkah dan alasan.
Soalan manakah paling sesuai apabila wang baki di kedai layan diri tidak mencukupi?
soalan penyelesaian = 解决问题的问题。题目情境是零钱不足，所以有效问题应要求说明记录和通知的方法，并把诚信作为判断标准。例子：询问怎样保存交易证据，能引出实际步骤。注意：容器颜色或人物人气与问题没有直接关系。
soalan penyelesaian = problem-solving question. The issue is insufficient change, so a useful question asks for recording and reporting steps while keeping honesty as the criterion. Example: asking how to preserve transaction evidence can lead to practical actions. Watch out: the container's colour or a pupil's popularity does not address the stated problem.
Semak segera · Respons
Pilih jawapan yang menjelaskan tindakan dan sebab.
Pastikan cadangan menjaga hak pembeli dan kedai.
Mengapakah pembeli perlu memasukkan bayaran yang tepat walaupun tiada penjual?
bayaran tepat = 准确付款。无人看守不代表没有责任；付对金额让货品记录和现金相符，也使商店能够继续服务所有人。例子：买两支七十仙铅笔，应按总额付款并核对零钱。注意：是否有人监督不改变诚信标准。
bayaran tepat = accurate payment. The absence of a seller does not remove responsibility; correct payment keeps stock and cash aligned and allows the service to continue for everyone. Example: calculate the total for two seventy-sen pencils and check the change carefully. Watch out: the standard of honesty does not depend on whether someone is watching.
2.2.1 · Membaca
Bandingkan cadangan dengan keperluan sebenar
Baca manfaat, kekangan dan hak pengguna lain sebelum memilih.
KekalAda buku, ruang dan alat ganti?
BerpindahAdakah perjalanan membazir masa?
MelaporSiapa boleh membaiki kerosakan?
membandingkan cadangan = 比较建议。阅读留言时，要核对每项建议是否符合目标、可用资源、时间和公共规则，而不是看留言者是谁。例子：图书馆有借用耳机，就可先报告损坏并借替代品继续学习。注意：方便个人不一定保护公共物品。
membandingkan cadangan = comparing suggestions. Evaluate each comment against the goal, available resources, time and shared rules rather than the writer's identity. Example: if loan headphones are available, report the damage and borrow a replacement to continue studying. Watch out: personal convenience does not always protect shared property or other users.
2.2.1 · Pertimbangan
Buat keputusan dengan empat semakan
Tujuan, bukti, peraturan dan kesan perlu bergerak seiring.
1 · Tujuan belajar masih tercapai
2 · Kemudahan alternatif tersedia
3 · Kerosakan dilaporkan
4 · Pengguna lain tidak terjejas
keputusan berasas = 有依据的决定。先明确目标，再寻找资料证明方案可行，检查规则，并预测对自己和其他使用者的影响。例子：耳机损坏后向柜台报告，借用备用设备并在指定空间播放音频。注意：直接离开虽然简单，却未处理损坏。
keputusan berasas = evidence-based decision. Identify the goal, find information showing that an option is workable, check the rules, and predict effects on yourself and other users. Example: report a broken headset, borrow a replacement and play audio in the designated area. Watch out: leaving immediately may be easy but does not address the damaged item.
Semak segera · Perpustakaan Hak Bersama
Pilih cadangan yang menggunakan kemudahan secara bertanggungjawab.
Cari penyelesaian yang memenuhi tujuan dan peraturan.
Fon kepala perpustakaan rosak ketika Aisyah hendak mendengar bahan digital. Apakah tindakan terbaik?
kemudahan rosak = 设施损坏。负责任的处理包括立即报告、寻找获准的替代方式，并继续遵守安静空间的规则。例子：向柜台借备用耳机或预约音频室。注意：隐藏物品会延误维修，外放声音则侵犯其他读者的学习权。
kemudahan rosak = damaged facility. A responsible response reports the fault, seeks an approved alternative and continues to respect quiet-space rules. Example: borrow a spare headset from the counter or reserve an audio room. Watch out: hiding the item delays repair, while loud playback interferes with the study rights of other readers.
Semak segera · Membuat Keputusan
Pilih alasan yang menimbang lebih daripada satu pihak.
Keputusan baik menjaga tujuan sendiri dan hak orang lain.
Mengapakah Aisyah tidak wajar memainkan audio dengan kuat di ruang bacaan?
hak pengguna lain = 其他使用者的权利。决定不只看自己能否完成任务，也要顾及共享空间中的安静需要，并善用现有替代方案。例子：借耳机比开大音量更能兼顾双方。注意：尊重别人不等于完全放弃自己的学习目标。
hak pengguna lain = rights of other users. A decision should consider not only one's own task but also the need for quiet in a shared space and any available alternatives. Example: borrowing headphones balances both needs better than raising the speaker volume. Watch out: respecting others does not require abandoning the learning goal completely.
3.2.4 · Menulis
Dengar teks imlak mengikut unit makna
Tangkap frasa, imbuhan dan jeda sebelum menulis ayat lengkap.
Dengar: Penternak itu / membersihkan kandang setiap hari / supaya persekitaran jiran terpelihara.
Tulis: Cantumkan frasa dengan ejaan dan tanda baca yang tepat.
unit makna = 意群。听写时不要只追逐单个音节，应按主语、动作和原因等短语暂存信息，再写成完整句子。例子：听到“supaya”便知道后面将说明目的或结果。注意：遇到不确定的词先留记号，重听后再补，不要猜写整句。
unit makna = meaning group. During dictation, hold short phrases such as subject, action and reason instead of chasing isolated sounds, then form the complete sentence. Example: hearing supaya signals that a purpose or result will follow. Watch out: mark an uncertain word and confirm it on repetition rather than guessing the entire sentence.
3.2.4 · Penyuntingan
Semak imlak dalam empat pusingan
Periksa isi, ejaan, imbuhan dan tanda baca secara berasingan.
Isi · Tiada frasa tertinggal
Ejaan · Kata dasar tepat
Imbuhan · membersihkan, terpelihara
Tanda baca · Huruf besar dan noktah
semakan imlak = 听写检查。先比对是否漏掉信息，再检查词根拼写、词缀、专有名词大写和句末标点；分轮检查更容易发现错误。例子：membersihkan 不能漏写 mem-，句首 Penternak 要用大写。注意：句意合理不代表拼写一定正确。
semakan imlak = dictation checking. First compare the content for omissions, then inspect root spelling, affixes, capital letters and final punctuation in separate rounds. Example: membersihkan needs its mem- prefix, and Penternak begins with a capital letter. Watch out: a sentence that sounds sensible may still contain spelling or punctuation errors.
Semak segera · Penternak Berintegriti
Pilih catatan imlak yang lengkap dan tepat.
Semak ejaan, imbuhan dan tanda baca.
Guru mengimlakkan: ‘Pak Yusuf menjaga kebersihan kandang supaya jiran berasa selesa.’ Catatan manakah tepat?
catatan tepat = 准确记录。人名 Pak Yusuf 要大写，动词要保留 meng- 词缀，陈述句末用句号；没有特别停顿时不必在 supaya 前加逗号。例子：“Puan Lina merekod jualan.”同时符合这些规则。注意：不要把口语简写当成正式听写答案。
catatan tepat = accurate record. The name Pak Yusuf needs capitals, the verb keeps its meng- prefix, and a statement ends with a full stop; no comma is required before supaya here. Example: Puan Lina merekod jualan follows the same checks. Watch out: a conversational short form is not suitable for formal dictation.
Semak segera · Penyuntingan Imlak
Baiki kesalahan tanpa mengubah maksud.
Pilih bentuk kata kerja yang gramatis.
Ayat imlak berbunyi ‘Penternak itu ___ semua urusan jualan dengan jujur.’ Kata kerja manakah sesuai?
imbuhan kata kerja = 动词词缀。句首的养殖者是执行动作的人，后面需要主动及物动词来连接全部销售事务这个宾语。例子：“Petani merekodkan hasil”同样使用主动词，清楚说明农夫记录收成。注意：diuruskan 是被动形式，pengurusan 则是表示管理的名词。
imbuhan kata kerja = verb affix. Penternak itu is the doer, so the sentence needs the active transitive verb menguruskan before the object semua urusan jualan. Example: Petani merekodkan hasil also uses an active verb. Watch out: diuruskan is passive, while pengurusan is a noun rather than the required action.
5.3.4 · Tatabahasa
Mulakan ayat biasa dengan subjek
Ayat susunan biasa bergerak daripada subjek kepada predikat.
Subjek: Pihak sekolah
Predikat: menyediakan permainan bahasa di tepi kantin.
Ayat: Pihak sekolah menyediakan permainan bahasa di tepi kantin.
ayat susunan biasa = 正常语序句。句子先出现谈论对象或主语，再说明它做什么、怎样或是什么，也就是谓语。例子：“Murid terakhir mematikan suis komputer”先写执行者，再写动作。注意：先找完整主语，不能只把一个修饰词当主语。
ayat susunan biasa = sentence in normal order. It begins with the subject, the person or thing being discussed, and continues with the predicate explaining an action or state. Example: Murid terakhir mematikan suis komputer places the doer before the action. Watch out: identify the complete subject instead of treating one modifier as the whole subject.
5.3.4 · Tatabahasa
Dahulukan predikat untuk penegasan
Ayat songsang memindahkan seluruh atau sebahagian predikat ke hadapan.
Biasa: Permainan bahasa itu sangat menyeronokkan.
Songsang: Sangat menyeronokkan permainan bahasa itu.
Maksud asal kekal walaupun bahagian yang ditegaskan berubah.
ayat susunan songsang = 倒装句。把谓语或谓语的一部分移到主语前面，可以突出地点、性质或动作，但句意必须完整不变。例子：“Di luar dewan komputer itu disediakan”强调地点。注意：移动后仍要检查主语和谓语都存在，避免悬空短语。
ayat susunan songsang = inverted sentence. Moving all or part of the predicate before the subject can emphasise place, quality or action while preserving complete meaning. Example: Di luar dewan komputer itu disediakan emphasises location. Watch out: after rearranging, check that both subject and predicate remain present so no fragment is left hanging.
Semak segera · Susunan Biasa
Cari ayat yang bermula dengan subjek.
Bezakan perkara yang dibicarakan daripada maklumat tentangnya.
Ayat manakah menggunakan susunan biasa?
subjek di hadapan = 主语在前。正常语序先写被谈论的人或事物，再写其动作或性质；可先问“谁或什么”，然后查看答案是否置于句首。例子：“Petugas menyusun buku”以 petugas 为主语。注意：以地点或性质开头的句子可能是倒装句。
subjek di hadapan = subject first. Normal order begins with the person or thing being discussed and follows with its action or quality; ask who or what and see whether that answer starts the sentence. Example: Petugas menyusun buku begins with petugas. Watch out: a sentence beginning with a place or quality may be inverted.
Semak segera · Susunan Songsang
Pilih penukaran yang mengekalkan maksud.
Pindahkan bahagian untuk penegasan tanpa kehilangan maklumat.
Apakah ayat songsang yang sepadan dengan ‘Kemudahan itu sangat berguna kepada murid’?
predikat di hadapan = 谓语前置。原句谓语 sangat berguna kepada murid 可整体移到前面，主语 kemudahan itu 留在后面，意思仍是设施对学生有用。例子：“Amat bersih bilik itu”来自“Bilik itu amat bersih”。注意：不能交换设施与学生的语义角色。
predikat di hadapan = predicate first. The predicate sangat berguna kepada murid can move as one unit before the subject kemudahan itu while retaining the same meaning. Example: Amat bersih bilik itu comes from Bilik itu amat bersih. Watch out: do not exchange the semantic roles of the facility and the pupils.
Semak segera · Ayat Lengkap
Elakkan frasa tergantung selepas penyongsangan.
Pastikan hubungan subjek dan predikat masih jelas.
Ayat songsang manakah lengkap dan gramatis?
ayat lengkap = 完整句子。地点短语提前后，仍须保留明确主语和谓语；“Di tepi kantin”只说明地点，不能独自承担动作。例子：“Di makmal murid menjalankan eksperimen”包含地点、主语和动作。注意：不要删掉谁提供设施这一关键信息。
ayat lengkap = complete sentence. After a place phrase moves forward, the sentence still needs a clear subject and predicate; Di tepi kantin only states location and cannot perform the action. Example: Di makmal murid menjalankan eksperimen contains place, subject and action. Watch out: do not remove the information about who provides the facility.
2.3.2 · Pemulihan
Persembahkan kisah prihatin dengan kontras
Bezakan rancangan peribadi, keperluan penumpang dan keputusan pemandu.
RancanganPemandu mahu pulang segera
KeperluanPenumpang bertongkat perlu ke hospital
KeputusanTempahan ditunaikan dan bantuan diberi
kontras cerita = 故事对比。呈现时把个人计划与乘客的紧急需要并列，再说明人物为何选择履行已接订单，才能突出体贴与责任。例子：声音在说到想赶回家时略显犹豫，作出决定时转为坚定。注意：不能把帮助弱者演成施舍。
kontras cerita = narrative contrast. Place the driver's personal plan beside the passenger's urgent need, then explain why the accepted booking is honoured to reveal care and responsibility. Example: sound hesitant when mentioning the wish to go home, then firm when the decision is made. Watch out: helping a disabled passenger should not be portrayed as condescension.
2.2.1 · Pengayaan
Timbang pilihan ketika keadaan berubah
Keputusan bergantung pada janji, tahap keperluan, keselamatan dan makluman.
TerimaTempahan sudah disahkan
TerangkanMaklumkan kelewatan sebenar
BantuCari pilihan selamat jika tidak mampu
pertimbangan perkhidmatan = 服务判断。已确认订单就是承诺；若交通或紧急情况影响服务，应诚实通知乘客，并提供安全可行的替代。例子：预计迟到十分钟便立即说明，而不是无声取消。注意：个人方便不能凌驾于乘客已获得的服务权。
pertimbangan perkhidmatan = service judgement. An accepted booking is a commitment; if traffic or an emergency affects it, inform the passenger honestly and offer a safe alternative. Example: explain an expected ten-minute delay immediately instead of cancelling silently. Watch out: personal convenience should not override a passenger's confirmed right to service.
Semak segera · Pemandu Prihatin
Pilih respons yang menghormati penumpang.
Pertimbangkan janji, komunikasi dan keselamatan.
Pemandu terperangkap dalam kesesakan selepas menerima tempahan penumpang ke klinik. Apakah respons terbaik?
komunikasi perkhidmatan = 服务沟通。司机应告知实际延误、了解乘客是否紧急，并在无法及时到达时协助寻找安全替代，这样才能尊重已接受的承诺。例子：主动联系调度安排邻近车辆。注意：沉默取消会让乘客失去准备时间。
komunikasi perkhidmatan = service communication. The driver should report the real delay, learn whether the passenger's need is urgent, and help locate a safe alternative if arrival is impossible. Example: contact dispatch to arrange a nearer vehicle. Watch out: silent cancellation removes the passenger's time and opportunity to prepare another plan.
5.3.3 · Pengukuhan
Lengkapkan cerita dengan kata kerja yang sepadan
Bentuk aktif atau pasif ditentukan oleh fokus setiap ayat.
Aktif: Pengawas mencatat pengalaman lawatan.
Pasif: Pengawas diarahkan duduk dengan tertib.
Semakan: Siapa bertindak? Siapa menerima tindakan?
kata kerja sepadan = 相配动词。若主语执行动作，应选 meN- 主动词；若主语承受动作，则选 di- 被动词，并确保上下文人物一致。例子：“Guru menunjukkan tempat”与“Murid diarahkan duduk”焦点不同。注意：不要只凭词长选择词缀。
kata kerja sepadan = matching verb. Use a meN- active verb when the subject performs the action and a di- passive verb when the subject receives it, while keeping the people consistent across the story. Example: Guru menunjukkan tempat differs in focus from Murid diarahkan duduk. Watch out: never choose an affix merely because one word looks longer.
Semak segera · Cerita Lawatan
Pilih kata kerja yang sesuai dengan pelaku.
Lihat sama ada subjek melakukan atau menerima tindakan.
Pegawai penerangan ___ peraturan lawatan kepada semua pengawas.
pelaku tindakan = 动作执行者。句首的 pegawai penerangan 亲自执行说明动作，所以需要主动动词 menerangkan，后面连接所说明的规则。例子：“Pemandu menunjukkan pintu masuk”同样让主语执行动作。注意：diterangkan 会把主语变成承受说明的对象。
pelaku tindakan = performer of the action. Pegawai penerangan at the beginning performs the explaining, so the active verb menerangkan is needed before the object peraturan lawatan. Example: Pemandu menunjukkan pintu masuk follows the same active pattern. Watch out: diterangkan would make the subject receive an explanation instead of giving one.
1.2.3 dan 3.2.2 · Penilaian
Gabungkan soal jawab dengan alasan bertulis
Terangkan cara menggunakan sistem, tanggungjawab pengguna dan penilaian terhadap kemudahan.
Bagaimana? Daftar kenderaan, pilih lokasi dan sahkan tempoh.
Tanggungjawab? Bayar jumlah tepat dan semak resit digital.
Pendapat? Mudah, tetapi pengguna perlukan capaian dan bantuan alternatif.
tanggungjawab pengguna = 使用者责任。完整回答应说明操作步骤、为何必须守规，以及系统的优点和限制，并用事实支持看法。例子：线上缴费方便核对时间，但也要为没有网络的人提供柜台方案。注意：说“很好”不算充分理由。
tanggungjawab pengguna = user responsibility. A complete response explains operating steps, reasons for following rules, and both strengths and limits of the system with evidence. Example: online payment makes time checking easier, but a counter option should support people without Internet access. Watch out: saying the system is good is not a sufficient justification.
Semak segera · Tanggungjawab Pengguna
Pilih penilaian yang seimbang dan beralasan.
Nilai kemudahan serta cabaran pelaksanaan.
Adakah sistem bayaran parkir dalam talian sesuai digunakan di semua tempat?
penilaian seimbang = 平衡评价。判断系统是否适用，要同时看便利、网络条件、使用能力和替代协助，而不是用“全部”或“永远”下结论。例子：市区可主推线上付款，但保留帮助柜台。注意：科技优点不能掩盖部分使用者的实际障碍。
penilaian seimbang = balanced evaluation. Judge suitability by considering convenience, network access, user ability and alternative support rather than making claims with always or everyone. Example: an urban area may promote online payment while retaining a help counter. Watch out: the benefits of technology should not hide practical barriers faced by some users.
Bacaan Luas · Hak Kanak-kanak
Kenal empat kelompok hak kanak-kanak
Kehidupan, perkembangan, perlindungan dan pelibatan saling menyokong tumbesaran.
Kehidupan · makanan dan tempat tinggal
Perkembangan · pendidikan, bermain dan bersuara
Perlindungan · bebas bahaya dan diskriminasi
Pelibatan · didengar dalam hal yang berkaitan
hak kanak-kanak = 儿童权利。生存权保障基本需要，发展权支持学习与成长，受保护权防止伤害和歧视，参与权让儿童在相关事情中表达意见。例子：学校提供安全学习环境，也听取学生对活动安排的看法。注意：参与并不表示儿童独自承担所有决定。
hak kanak-kanak = children's rights. Survival covers basic needs, development supports learning and growth, protection prevents harm and discrimination, and participation allows children to express views on relevant matters. Example: a school provides a safe learning environment and listens to pupils when planning activities. Watch out: participation does not mean children carry every decision alone.
Semak segera · Bacaan Luas
Padankan situasi dengan hak yang berkaitan.
Cari keperluan utama yang ditunjukkan oleh tindakan.
Sekolah menyediakan saluran selamat untuk murid melaporkan buli tanpa dipersalahkan. Hak manakah paling langsung dijaga?
hak perlindungan = 受保护权。安全举报渠道帮助儿童远离欺凌、伤害和不公平对待，并让负责成人采取行动。例子：学生可向辅导老师私下报告威胁。注意：受保护权不是随意违反学校规则或取用公共物品的许可。
hak perlindungan = right to protection. A safe reporting channel helps children avoid bullying, harm and unfair treatment while enabling responsible adults to act. Example: a pupil can report a threat privately to the counsellor. Watch out: protection is not permission to ignore school rules or take shared property without consent.
Rumusan Unit 27
Hormati hak melalui bahasa dan tindakan
Tanya dengan jelas, nilai bukti, tulis dengan tepat dan pikul tanggungjawab.
✓ Soalan membuka ruang idea
✓ Keputusan menjaga pengguna lain
✓ Imlak dan tatabahasa tepat
✓ Setiap hak disertai tanggungjawab
hormat hak bersama = 尊重共同权利。清楚提问让问题被看见，依据资料判断能减少偏见，准确书写保存事实，负责任行动则保护每个使用者。例子：报告损坏并寻找合规替代，同时让别人继续使用空间。注意：尊重不是沉默，而是用合适渠道处理问题。
hormat hak bersama = respect shared rights. Clear questions expose a problem, evidence-based judgement reduces bias, accurate writing preserves facts, and responsible action protects every user. Example: report damage and find an approved alternative while leaving the space usable for others. Watch out: respect does not mean silence; it means using an appropriate channel to address the issue.
Unit 27 selesai
Kamu menghormati hak bersama!
Teruskan bersikap jujur, rasional dan bertanggungjawab.
Teruskan ke latihan Unit 27.
Mula latihan